Posted on

Aç Kurtlar ve Spaghetti Western*

Spaghetti Westernler özellikle İtalyan yönetmenlerin 1960’lı yılların başında Hollywood Westernlerinden ilham alarak oluşturdukları bir türdür. Hollywood Westernlerinin yaratmış olduğu mitolojiyi daha gerçekçi ele alarak bu türü yazmışlardır. Bu tür 1960’lı yılların başından 1970’lerin ortalarına kadar dünya sinemasında bir furya yaratmıştır. Tabi bu furya Türkiye sinemasında da etkisini göstermişti. Özellikle “Bir Kaç Dolar için” ve “Bir Avuç Dolar” gibi bu türün en popüler filmlerinin etkisiyle Ye- şilçam sineması da ya onları taklit ederek ya da onlardan etkilenerek Spaghetti Westernler çekti. Çekilen bu filmlerin birçoğu hem kötü bir taklit hem de gülünecek bir film olmanın ötesine geçememişti. İçlerinden çok azının ayakları yere basıyordu ki onların en gü- zel örneklerini de Yılmaz Güney çekmiştir. Güney’in gerek oynadı- ğı filmlerde gerekse çektiği birçok filminde Spaghetti Western etkisi açıkça görülür. Özellikle bu etki Aç Kurtlar, Ağıt ve Acı isimli filmlerinde daha belirgin bir şekilde görülür.

Yılmaz Güney 1969 yılında Muş’ta askerliğini yaptığı sırada, Aç Kurtlar filmini çeker. Bu film Haydar Turan‘ın öyküsünden Güney tarafından senaryolaştırıp ve yine kendi sinema anlatımıyla yönettiği filmdir. Siirt‘e bağlı ve oraya uzak bir köyün mekân seçildiği ve sert bir kış mevsiminin hâkim olduğu bir zamanda çekiliyor. Aç Kurtlar filmi Spaghetti Western filmlerinde de sıkça işlenen ödül avcısı/ haydut ikileminde anlatılan bir filmdir. Filmin son sahnesine kadar adı öğrenilemeyen Adsız Adam tüfeğinin namlusuna asılı heybesinin içerisinde eşkıya kafasını taşır ve köylüler tarafından “Eşkıya Celladı”, eşkıyalar için de “Azrail” olarak anılır. Aç Kurtlar’da kış mevsiminin beyaz örtüsüne bürünen Güneydoğuda birbirinden güzel fotoğraf kareleri de görülür. Filmde yer yer anlatım aksaklığı olsa da genelinde akıcı bir anlatım mevcuttur. Yılmaz Güney Haydar Turan’ın öyküsü kadar Sergio Leone‘nin Dolar Üçlemesi’ni de kendisine bir kaynak olarak almıştır. Güney, bunu hem filmin müzikleri hem de çizdiği anti-kahraman profilinde gösterir.

O Spaghetti Western filmlerinden etkilenir, fakat onları kopyalamaz. Etkilendiği filmlerin kalıplarını kendi yaşadığı kültüre başarılı bir şekilde yedirmiştir. Türün özelliklerini kullanarak ve onları kendi sinema anlayışıyla birleştirerek filmini yapmıştır. Filmde önemli rol oynayan iklim şartları özellikle aklımıza Sergio Corbucci‘nin karlarda geçen tüm zamanların en özgün sonla biten, Great Silence (Büyük Sessizlik)ile benzerlik gösterir. Hem filmlerde büyük rol oynayan iklim şartları hem de filmlerinin sonlarının birbirine benzemesi şaşırtıcıdır.

Spaghetti Westernlerden etkisi kadar Yılmaz Güney’in bu filminde de, ‘Yeni İtalyan Gerçekliği’nin etkisini de görmek mümkündür. Aç Kurtlar’dan sonra çektiği Umut ( 1970 ) filminde bu etki daha belirgin bir şekilde görülür. Filmde toplumun gelenekleri ile gündelik yaşam arasında bocalayan kırsal kesimdeki insanların namus, itaat ve başkaldırı gibi sorunlarına de- ğinmekten çekinmez. Film, çekildiği dönemin hem siyasi hem de sosyal ve kültürel yapısını çok iyi yansıtmaktadır. Köy kahvesinin duvarlarındaki Komünizm, Yoksullukla İmanlı Mücadele ve Bozuk Düzene Son vb. ayrıntılı ilanlar bunun göstergesidir. Unutulmamalıdır ki Yılmaz Güney, etkilendiği filmlerden birebir taklit ya da kolaj yapan bir yönetmen değil, yönettiği ve oynadığı filmlerde etkilendiği tarzı kendi sinema anlayışıyla yoğurarak onu “Bir Yılmaz Güney Filmi” yapmıştır.

 

 

*Yazı Daha önce GÜNCEL SANAT | ŞUBAT 2017 Sayısında yayınlanmıştır.

Posted on

Tarantino’nun Top 20 Spaghetti Westerni

 

Tarantino sinemanın yaramaz çocuğu. O,  sinema okulundan olmayan bir film delisi  ya da bir meslek olarak sinemayı seçmemiş bir sinema aşığıdır. Aklınıza gelebilecek her tür film üzerinde konuşabilen bir sinema manyağıdır. Söyleyişilerinde ya da çektiği filmlerinden her zaman bu izlediği filmlerden etkilendiğini açıkça söylemiştir. Bunları filmlerin müziğinde, karekterlerin diyaloglarından, adlarından, filmlerin öyküsünden görebiliriz. Spaghetti Western filmleri Tarantino’nun en çok etkilendiği türlerin bir tanesidir. Aşağıdaki 20 Spaghetti Western filmi yaramaz çocuğun en sevdiği filmlerdir.

1. The Good, The Bad and The Ugly, Sergio Leone(1966)

2. For a Few Dollars More,  Sergio Leone (1965)

3. Django,  Sergio Corbucci (1966)

4. The Mercenary,  Sergio Corbucci(1968)

5. Once Upon A Time in the West, Sergio Leone (1968)

6. A Fistful of Dollars,  Sergio Leone(1964)

7. Day of Anger,  Tonino Valerii (1967)

8. Death Rides a Horse,  Giulio Petroni (1967)

9. Navajo Joe, by Sergio Corbucci(1966)

10. The Return of Ringo,  Duccio Tessari (1965)

11. The Big Gundown,  Sergio Sollima (1966)

12. A Pistol for Ringo, Duccio Tessari (1965)

13. The Dirty Outlaws, Franco Rossetti (1967)

14. The Great Silence, Sergio Corbucci (1968)

15. The Grand Duel,  Giancarlo Santi (1972)

17. Tepepa,  Giulio Petroni(1968)

18. The Ugly Ones, Eugenio Martin (1966)

19. Viva Django, Ferdinando Baldi (1967)

20. Machine Gun Killers, Paolo Bianchini (1968)

Kaynak: https://www.spaghetti-western.net

Bir kaç görsel:

                

 

                

 

 

 

Posted on

 Kısaca Spaghetti Western

 

Spaghetti Western, bir grup Avrupalı amatör yönetmenin Amerikan Westernlerinden etkilenerek çektikleri düşük bütçeli filmlerdir. 1960-1976  yılları arasında özellikle İtalya’da çekilmiştirler. Bu türü tanımlamak için kullanılan isimler ise Euro-Western, Macaroni Western ve özellikle filmlerin büyük çoğunluğunun yönetmenlerin, yapımcıların İtalyan olduğu için ayrıca filmlerde kullanılan kanın spaghetti sosunu andırdığı için çoğunlukla ‘’ Spaghetti Western ‘’ diye adlandırılır.

sartana

Spaghetti Westernler her ne kadar Amerikan Westernlerinden etkilenerek yada taklit olarak doğmuşlarsa bir çok yönde onlardan farklılık gösterirler. Bunlardan bazıları; Amerikan westernlerine göre düşük bütçelidir, filmler çoğunlukla İtalyan yönetmenler tarafında yönetilmiştir. Özellikle stilistik açıdan farklıdırlar. Amerikan filmlerinde fazlaca rastlanmayan çarpıcı çekim teknikleriyle çekilmiştir. Bunlar; Detaylara yoğunlaşan çok yakın çekimler, panoramik çekimler, zoomlar, hızlı kurgu, abartılı ses efektleri sayılabilir.

alamogoodbadugly_8Spagetti Westernlerin müzikleri belki de Amerikan Westernlerinden  en belirgin farklılığıdır. Müzikleri yapan besteciler insan sesi, rüzgar sesi, ıslık, org, armonika, elektrogitar vb.  yöntem ve müzik aletlerini kullanarak oldukça farklı müzikler elde etmişlerdir. Çoğu zaman müzik filmin önüne geçmiştir. Spagetti Western denince ilk akla gelen Ennio Morricone olmuştur. Ennio Morricone, hemen hemen bütün tür filmlere beste yapmışsa da özellikle Spagetti Western için yaptığı bestelerle biliniyor.

Bu filmlerde kahramanlar çoğunlukla zaafları olan anti-kahramanlardır, Amerikan filmlerindeki gibi aziz değildirler. İntikam, soygun, ödül avcılığı, çete vb. temalar  Amerikan filmlerine göre çok daha sert bir şekilde, daha karanlık, daha gerçekçi, daha ayrıntılı ve daha akılda kalıcı olarak işlenmiştir. Ayrıca bu türün film adları çok ilgi çekicidirler (Kill Them All and Come Back Alone/ A Bullet for the General/What Am I Doing in the Middle of the Revolution? Vb). Ve genelde birden çok ad konur filmlere.

Spaghetti Western denilince akla gelen ilk yönetmenler; Sergio Leone, Sergio Corbucci, Sergio Sollima, Gianfranco Parolini’dir. Genel olarak Sergio Leone bilinse de türün gelişmesinde etkili olan Sergio Corbucci olmuştur. Sergio Leone,1960larda türün popüler olmasında büyük katkı sağlamıştır ama türün özelliklerine baktığımızda asıl yön veren Sergio Corbucci olmuştur.

sabata

Amerikan Westernlerine etkilenerek ortaya çıkan Spagetti Westernler ne gariptir 1960ların ortalarından onları da etkilemeye başladı. Spagetti Western etkilerini The Professionals (1966, Richard Broorks), The Wild Bunch (1969, Sam Paeckinpah), High Plains Drifter (1972, Clint Eastwood), Red Sun ( 1971, Terencwe Young ) vb. filmlerde görmek mümkün. Günümüzde Quentin Tarantino, Takashi Miike, Robert Rodriguez gibi yönetmenleri etkilemiş olan Spagetti Westernler artık eski parlak günlerini geride bırakmıştır. Son dönemde Sukiyaki Western Django (2007,Takashi Miike), Django Unchained (2012, Quentin Tarantino) gibi filmlere ilham kaynağı olmuştur. Hatta Tarantino’nun son filmi The Hateful Eight yine Spagetti Westernlerin izinden giden bir film.west

Türkiye de 1960-1970 yılları arasında birçok Spagetti Western film diyebileceğimiz film çekilmiştir. Bunlar genelde etkilenmekten çok taklit olmuş filmlerdir. Bu uyarlanan filmlere ‘’Lapa Western‘’ ya da ‘’ Erişte Western ‘’ denilmiştir. Bir etkiden bahsedecek olursak bunu Yılmaz Güneyin bazı filmleri için diyebiliriz. Bunlar; Acı, Seyyit Han, Aç Kurtlar, Ağıt sayılabilir.django kski

Son olarak izlediğim en iyi 10 Spagetti Western:

four-of-the-apocalypse1-Keoma (1976-Enzo G. Castellari)

2- The Great Silence (1968-Sergio Corbucci)

3-Once Upon a Time in the West (1968- Sergio Leone)

4- Django (1966- Sergio Corbucci)

5- A Fistful of Dynamite (1971-Sergio Leone)

6- Massacre Time (1966- Lucio Fulci )

7- Four of the  Apocalypse (1975-Lucio Fulci )

8-A Bullet for the General (1966-Damiano Damiani)

9- Sabata (1969- Gianfranco Parolini)

10- Death Rides a Horse (1967- Giulio Petroni)

Posted on

BÜYÜK SESSİZLİK

 

Spaghetti Westernleri klasik Amerikan Westernlerinden ayıran en önemli özelliği, anlatmak istediğini daha sert, daha gerçekçi anlatmasıdır. Sergio Corbucci’in yönettiği Büyük Sessizlik ( GREAT SILENCE/1968 ) en iyi örneğidir.

great silence 1Bir Spaghetti Westernden bulunması gereken her şey ve daha fazlası Büyük Sessizlik’te bulunmaktadır. Bütün western filmlerinden olan kele avcısı, şerif, ıssız kasaba, haydut ve diğer öğeler bulunmaktadır. Daha sert ve acımasızca yerleştirilmiştir. Özellikle kasaba ve haydutlar çok iyi tasvir edilmiştir. Film, intikam hikâyesi, kesişen çıkarlar, ödül avcıların çerçevesinde insanların birbirinin kuyusunu kazma ve kendilerini ulaşılmaz hissettiği bir ortamda ( bulundukları doğa koşulları) hayvanlardan daha acımasızca birbirlerini katletmelerini anlatılmaktadır. İnsanlar birbirleriyle didişirken bir yandan içinde bulunduğu doğa şartlarıyla da mücadele ediyorlar. Filmin her karesinde kendini hissettiren amansız kış şartları adeta filmde ikinci başrolü üstleniyor. Bu doğa şartları filmin tamamına hakim karamsar atmosferi, güçlendirmiştir. Sergio Corbucci, bunu belki de hiçbir filmde görmeyeceğimiz bir sonla bu karamsarlığını sonuna kadar vurgulamıştır. Film her karesinde bizi karamsarlığın içine alıyor. Ve bunu şok edici finaliyle başarıyor.

Filmde üç karakter ön plana çıkmıştır. Birincisi Silence’dir. Adı üstünde hiç konuşmaz çünkü dilsizdir. Sanki diğer az konuşan Western kahramanlarına bir ironidir. Silence da bir kele avcısıdır. Sinemada tarihinde az göreceğimiz bir anti-kahramandır. Spaghettilerin yazılı olmayan kurallarından başrollerde Amerikalı oyuncuların oynatılmasına karşın filmde Fıransız aktör Jean Louis Trintignant  (Three Colors: Red/1994, The Conformist/1970, Amour/2012, Z/1969 ) Silence’ı oynamaktadır. Diğeri Loco’dur. Gözleriyle ve dilinde dökülen her kelimeyle kötülüğünün hakkını sonuna kadar veren Klaus Kinski  Loco’yu oynamaktadır. Tek kelimeyle mükemmeldir. Zaten Spaghetti Westerndlerde kötü karakterleri canlandıran Klaus Kinski  deyim yerindeyse tam bir kült aktördür. Sonuncusu öldürülen kocasının intikamını almak için Silence’ı kiralayan Pauline’dir. Pauline filmde şerifle beraber en insani değerlere sahip karakteridir.great silence 3

Film Üzerine Notlar

Corbucci’nin vazgeçilmez detaylarından birisi olan uzuv kesme teması Büyük Sessizlik’te parmak kopartma ile sürmektedir. Ayrıca Quentin Tarantino’nun Rezervuar Köpeklerindeki                   ( Reservoır Dogs/1992 ) kulak koparma açıkça Corbucci’ye bir göndermedir. Filmde, spaghettilerde önem verilen oburluk ve olmazsa olmazlarından işkence çok doğal bir şekilde tasvir edilmiştir.

Müziklerini Dolar Üçlemesi, The Big Gundown, the Professional Gun ve daha bir çok filmlerin müzikleriyle Spaghetti Westernlere damgasını vuran Ennio Morricone tarafından yapılmıştır. Müzikler sanki her sahneye sinmiştir. Filmin duygusallığı ve karamsarlığı ile   örtüşür.great silence 2

Sergio Corbucci, Spaghetti Westernleriyle hem o dönemdeki Spaghetti Westernleri etkilemiş hemde günümüzde Quentin Tarantino gibi 1990’larda parlayan yönetmenleri etkileyen yönetmenlerden birisidir. Ayrıca birçok filminde Spaghetti Western etkisi olan Yılmaz Güney, özelikle Çirkin Kral’ın Aç Kurtlar filmi Büyük Sessizlik ile çok büyük benzerlik gösterir. Özellikle doğa koşullarındaki benzerlik dikkat çekicidir.

Birçok Spaghetti Westernleri yardımcı rollerinden gördüğümüz haydut karakterlerinin eşliğinde, üstelik hiçbir filmde bulunmayacak türden finaliyle tüm Spaghetti Western meraklılarına bu başyapıtı tavsiye ediyorum.